Czym jest akt notarialny dotyczący umowy majątkowej małżeńskiej?

Akt notarialny dotyczący umowy majątkowej małżeńskiej jest warunkiem ważności tej umowy i stanowi narzędzie porządkujące zasady zarządzania majątkiem w związku. Pozwala dopasować ustrój majątkowy do sytuacji i planów życiowych małżonków lub narzeczonych, a jednocześnie zabezpiecza ich interesy finansowe. Poniżej wyjaśniamy, jak działa intercyza, kiedy zaczyna obowiązywać, jakie są jej skutki prawne oraz jak wygląda wizyta u notariusza. Całość tworzy spójny przewodnik, który prowadzi od definicji, przez procedurę, aż po praktyczne wskazówki.

Czym jest umowa majątkowa małżeńska i na jakiej podstawie prawnej się ją zawiera

Umowa majątkowa małżeńska, potocznie nazywana intercyzą, to porozumienie, w którym małżonkowie albo narzeczeni określają zasady gospodarowania majątkiem. Zgodnie z art. 47-54 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, taka umowa musi zostać zawarta w formie aktu notarialnego. Zawarcie jej w innej formie powoduje nieważność.

Intercyza pozwala zmienić domyślny ustrój ustawowej wspólności majątkowej i lepiej ułożyć rozliczenia finansowe w małżeństwie. Dzięki temu można rozdzielić odpowiedzialność za długi, doprecyzować zasady nabywania składników majątku, a także zaplanować rozliczenia w razie rozwodu lub separacji. Co istotne, umowę można zawrzeć zarówno przed ślubem, jak i w trakcie trwania małżeństwa.

Kiedy można zawrzeć umowę i od kiedy działa

Intercyza przedmałżeńska obowiązuje od chwili zawarcia małżeństwa. Intercyza poślubna zaczyna działać z dniem podpisania aktu notarialnego i nie wywołuje skutków wstecz. Małżonkowie nie mogą więc zmienić przeszłych rozliczeń, lecz mogą kształtować zasady na przyszłość.

W relacjach z osobami trzecimi zastosowanie ma zasada jawności w ograniczonym zakresie. Na postanowienia umowy majątkowej można powoływać się wobec osób trzecich tylko wtedy, gdy wiedziały o jej istnieniu i rodzaju lub przy dołożeniu należytej staranności mogły się o tym dowiedzieć. W praktyce oznacza to, że w niektórych sytuacjach warto zadbać o ujawnienie skutków umowy, na przykład poprzez odpowiednie wzmianki w umowach z kontrahentami lub złożenie wniosku do księgi wieczystej, jeśli ustrój wpływa na sposób nabywania i rozporządzania nieruchomościami.

Jak wygląda wizyta u notariusza i jakie dokumenty są potrzebne

Procedura jest prosta, ale wymaga przygotowania. Dla zachowania płynności całego procesu warto przejść przez kolejne etapy w podanej kolejności:

• kontakt z kancelarią i wstępne omówienie potrzeb stron,
• przekazanie danych oraz dokumentów, w tym dokumentów tożsamości, a przy umowie po ślubie także odpisu aktu małżeństwa,
• doprecyzowanie treści umowy wraz z notariuszem, który wskazuje ograniczenia wynikające z przepisów,
• odczytanie aktu, wyjaśnienie jego skutków i podpisanie przez obie strony,
• wydanie stronom wypisów aktu notarialnego i zachowanie oryginału w kancelarii.

Jeśli którakolwiek ze stron nie posługuje się językiem polskim w stopniu pozwalającym na zrozumienie treści, konieczna będzie obecność tłumacza przysięgłego. W przypadku rozstrzygnięć dotyczących nieruchomości notariusz może złożyć odpowiedni wniosek do księgi wieczystej.

W razie potrzeby można umówić spotkanie z notariuszem z Woli, który wyjaśni różnice między poszczególnymi modelami umów i pomoże sformułować postanowienia dopasowane do konkretnej sytuacji.

Warunki ważności i zmiany umowy

Umowa jest ważna wyłącznie przy zachowaniu formy aktu notarialnego oraz zgody obu stron, złożonej bez wad oświadczenia woli. Każda zmiana, w tym rozszerzenie lub ograniczenie wspólności, wymaga ponownego aktu notarialnego. Unieważnienie postanowień może nastąpić tylko wtedy, gdy są sprzeczne z prawem albo gdy doszło do naruszenia przepisów przy zawieraniu umowy.

Skutki prawne i możliwe modele ustroju majątkowego

Zawarcie aktu notarialnego pozwala dopasować ustrój majątkowy do potrzeb stron. W efekcie małżonkowie mogą ograniczyć ryzyko odpowiedzialności za długi współmałżonka, usprawnić rozliczenia i ułatwić podział majątku w razie rozstania. Wybór konkretnego rozwiązania powinien wynikać z rozmowy o finansach, planach zawodowych oraz poziomie akceptacji ryzyka.

Prawo przewiduje cztery podstawowe modele regulowania stosunków majątkowych między małżonkami:

• rozszerzenie wspólności ustawowej - wspólność obejmuje szerszy zakres składników niż ustawowo, na przykład niektóre rzeczy nabyte przed ślubem,
• ograniczenie wspólności ustawowej - część składników zostaje wyłączona ze wspólności i staje się majątkiem osobistym,
• rozdzielność majątkowa - brak majątku wspólnego, każdy z małżonków odpowiada za swoje zobowiązania i samodzielnie zarządza swoim majątkiem,
• rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków - w trakcie małżeństwa obowiązuje rozdzielność, ale przy jego ustaniu następuje rozliczenie wzrostu majątków.

Warto pamiętać o ograniczeniach. Co do zasady darowizny i spadki należą do majątku osobistego, chyba że darczyńca lub spadkodawca inaczej postanowią. Rozszerzenie wspólności nie może naruszać takich zastrzeżeń oraz praw o ściśle osobistym charakterze. Dlatego przed włączeniem określonych składników do wspólności dobrze jest skonsultować treść umowy z notariuszem.

Koszty i czas realizacji

Taksa notarialna za sporządzenie umowy majątkowej małżeńskiej wynosi zwykle około 400 zł plus VAT, do czego dochodzą opłaty za wypisy. W praktyce całkowity koszt to najczęściej 600-800 zł. Jeżeli pojawią się czynności dodatkowe, na przykład wniosek do księgi wieczystej lub udział tłumacza przysięgłego, suma może być wyższa. Stawki maksymalne określa rozporządzenie w sprawie taksy notarialnej.

Na ogół wystarcza jedna wizyta, a termin uzgadnia się elastycznie. Przy standardowych umowach dokument można przygotować i podpisać w krótkim czasie po przekazaniu danych.

Praktyczne wskazówki do treści umowy

• precyzyjnie zdefiniujcie, które składniki majątku są wspólne, a które osobiste,
• ustalcie zasady dotyczące wynagrodzeń, dochodów z działalności gospodarczej i majątku firmowego,
• zadbajcie o postanowienia dotyczące długów, w tym zaciąganych samodzielnie kredytów i pożyczek,
• uwzględnijcie planowane inwestycje, zwłaszcza w nieruchomości i wartościowe ruchomości,
• rozważcie mechanizm rozliczeń na wypadek rozwodu lub separacji, aby uniknąć sporu co do wartości i nakładów,
• dopasujcie umowę do branży i ryzyk zawodowych, na przykład przy prowadzeniu działalności gospodarczej przez jednego z małżonków.

Podsumowanie

Akt notarialny dotyczący umowy majątkowej małżeńskiej nadaje intercyzie moc prawną i przesądza o jej skuteczności. Bez zachowania formy notarialnej umowa jest nieważna. Notariusz nie tylko dba o zgodność z przepisami, ale także pomaga sformułować postanowienia, które najlepiej zabezpieczą interesy obojga małżonków. Dzięki starannie przygotowanej umowie można świadomie ułożyć finanse rodzinne, ograniczyć ryzyko i zapewnić przejrzystość rozliczeń na przyszłość.